DHA thường được quảng cáo như “dưỡng chất giúp trẻ thông minh”. Tuy nhiên, có nên bổ sung DHA cho bé hay không không thể trả lời bằng một chữ “có” hay “không”, mà phụ thuộc vào độ tuổi, khẩu phần ăn và tình trạng dinh dưỡng cụ thể.
Bài viết này phân tích từ góc nhìn khoa học, dựa trên khuyến nghị dinh dưỡng quốc tế và thực hành nhi khoa.
DHA là gì và vai trò sinh học trong não bộ trẻ
DHA (Docosahexaenoic Acid) là một axit béo Omega-3 chuỗi dài, cấu tạo nên màng tế bào thần kinh và võng mạc.
🔹 DHA chiếm tỷ lệ cao trong lớp phospholipid của tế bào não
🔹 Tập trung nhiều ở vùng vỏ não và võng mạc
🔹 Đóng vai trò trong dẫn truyền thần kinh và tính linh hoạt màng tế bào
Trong 1000 ngày đầu đời (từ thai kỳ đến 2 tuổi), não bộ tăng trưởng rất nhanh. Đây là giai đoạn nhu cầu DHA cao nhất.
Khuyến nghị khoa học về nhu cầu DHA ở trẻ
Một số tổ chức dinh dưỡng quốc tế như FAO/WHO và EFSA đưa ra khuyến nghị về lượng DHA cần thiết trong chế độ ăn trẻ nhỏ.
Mức tham khảo phổ biến:
- Trẻ dưới 12 tháng: khoảng 70–100 mg/ngày
- Trẻ 1–3 tuổi: khoảng 100 mg/ngày
- Trẻ trên 3 tuổi: 100–200 mg/ngày
💡 Lưu ý: Đây là tổng lượng từ thực phẩm, sữa và thực phẩm bổ sung, không chỉ tính riêng viên uống.
DHA có thực sự giúp trẻ thông minh hơn không?
Đây là câu hỏi được tìm kiếm rất nhiều.
Phân tích nghiên cứu
Một số nghiên cứu cho thấy:
- DHA hỗ trợ phát triển thị giác ở trẻ sơ sinh
- Có cải thiện nhẹ về khả năng nhận thức trong nhóm trẻ thiếu hụt
Tuy nhiên, nhiều phân tích tổng hợp (meta-analysis) cũng chỉ ra:
- Ở trẻ có dinh dưỡng đầy đủ, việc bổ sung thêm DHA không làm tăng IQ vượt trội
- Tác động rõ rệt nhất xuất hiện khi trẻ có nguy cơ thiếu hụt
👉 Kết luận khoa học hiện nay:
DHA là nền tảng cấu trúc não bộ, nhưng không phải “chất tăng IQ thần tốc”.
⚠️ Quảng cáo thổi phồng tác dụng thông minh hóa thường không phản ánh đầy đủ bằng chứng khoa học.
Bằng chứng nghiên cứu về DHA ở trẻ em: Khoa học nói gì?
Các nghiên cứu về DHA tập trung vào 3 nhóm chính: phát triển thị giác, phát triển nhận thức và chỉ số IQ dài hạn.
Tổng hợp nghiên cứu nổi bật
| Nhóm nghiên cứu | Đối tượng | Kết quả chính | Kết luận khoa học |
|---|---|---|---|
| Nghiên cứu RCT về DHA trong sữa công thức | Trẻ sơ sinh đủ tháng | Cải thiện nhẹ về phát triển thị giác trong năm đầu | Có lợi ở giai đoạn sớm |
| Phân tích tổng hợp (meta-analysis) về DHA và IQ | Trẻ đủ tháng, dinh dưỡng đầy đủ | Không tăng IQ đáng kể so với nhóm không bổ sung | Không có bằng chứng tăng IQ vượt trội |
| Nghiên cứu ở trẻ sinh non | Trẻ sinh non | Cải thiện phát triển thần kinh và thị giác rõ hơn | Nhóm nguy cơ cao có lợi ích rõ rệt |
| Nghiên cứu về hành vi & tập trung | Trẻ thiếu hụt Omega-3 | Cải thiện nhẹ khả năng tập trung | Hiệu quả rõ hơn khi có thiếu hụt |
💡 Tóm lại:
- DHA hỗ trợ cấu trúc và phát triển thần kinh
- Lợi ích rõ ràng nhất ở trẻ sinh non hoặc thiếu hụt
- Ở trẻ khỏe mạnh, đủ dinh dưỡng, tác động tăng IQ không đáng kể
Khi nào nên trao đổi với bác sĩ?
Cha mẹ nên cân nhắc tư vấn chuyên môn nếu:
- Trẻ sinh non
- Trẻ chậm phát triển thần kinh
- Trẻ ăn kiêng kéo dài không ăn cá
- Có bệnh lý chuyển hóa hoặc rối loạn hấp thu
Quan điểm từ các tổ chức dinh dưỡng
🔹 FAO/WHO khuyến nghị trẻ nhỏ nên được cung cấp DHA thông qua sữa mẹ hoặc thực phẩm phù hợp.
🔹 EFSA (Cơ quan An toàn Thực phẩm châu Âu) cho rằng DHA góp phần phát triển thị giác bình thường ở trẻ sơ sinh khi được cung cấp đủ mức khuyến nghị.
🔹 Hiệp hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) ủng hộ việc bổ sung DHA và ARA trong sữa công thức để gần với thành phần sữa mẹ, nhưng không khẳng định tăng IQ vượt trội ở trẻ khỏe mạnh.
Diễn giải khoa học một cách thực tế
DHA đóng vai trò:
- Thành phần cấu trúc tế bào não
- Hỗ trợ dẫn truyền thần kinh
- Tăng tính linh hoạt màng tế bào
Nhưng trí thông minh của trẻ phụ thuộc vào nhiều yếu tố:
- Di truyền
- Môi trường kích thích
- Giấc ngủ
- Tương tác xã hội
- Chế độ dinh dưỡng toàn diện
⚠️ Vì vậy, DHA nên được xem là “điều kiện cần”, không phải “điều kiện đủ” cho phát triển trí tuệ.
Có nên bổ sung DHA cho bé theo từng trường hợp?
1. Trẻ bú mẹ hoàn toàn
Hàm lượng DHA trong sữa mẹ phụ thuộc trực tiếp vào chế độ ăn của mẹ.
Nếu mẹ:
- Ăn cá béo 2–3 lần/tuần
- Có khẩu phần giàu Omega-3
→ Sữa mẹ thường đã cung cấp đủ DHA.
Nếu mẹ ăn kiêng hải sản hoặc chế độ ăn nghèo chất béo → nên cân nhắc bổ sung DHA cho mẹ trước khi bổ sung trực tiếp cho bé.
2. Trẻ dùng sữa công thức
Hầu hết sữa công thức hiện nay đều bổ sung DHA và ARA.
Trong trường hợp:
- Trẻ tăng trưởng bình thường
- Uống đủ lượng sữa khuyến nghị
→ Thường không cần bổ sung thêm DHA riêng lẻ.
3. Trẻ ăn dặm và trẻ lớn hơn
Có thể cân nhắc bổ sung nếu:
- Trẻ không ăn cá trong thời gian dài
- Dị ứng hải sản
- Khẩu phần nghèo chất béo
- Sinh non hoặc có đánh giá thiếu hụt vi chất
💬 Chia sẻ từ phụ huynh:
“Con mình rất kén cá. Sau khi trao đổi với bác sĩ và bổ sung DHA đúng liều, bé ngủ ổn định hơn và ăn uống cải thiện dần.”
Hiệu quả có thể khác nhau giữa các trẻ.
So sánh DHA từ cá và DHA từ tảo
DHA từ dầu cá
- Phổ biến
- Giá thành hợp lý
- Cần chọn sản phẩm tinh lọc đạt chuẩn an toàn kim loại nặng
DHA từ tảo
- Phù hợp trẻ dị ứng cá
- Ít nguy cơ nhiễm kim loại nặng
- Thường giá cao hơn
💡 Quan trọng nhất là nguồn gốc minh bạch và kiểm định chất lượng, không phải chỉ “tảo hay cá”.
Khi nào không nên tự ý bổ sung DHA?
Cần thận trọng nếu trẻ:
- Có rối loạn đông máu
- Đang sử dụng thuốc chống đông
- Dị ứng với thành phần sản phẩm
Trong các trường hợp này, nên tham khảo bác sĩ trước khi sử dụng.
Những sai lầm phổ biến khi bổ sung DHA
- Cho rằng uống càng nhiều càng tốt
- Không tính lượng DHA đã có trong sữa
- Bỏ qua các vi chất quan trọng khác như sắt, kẽm, vitamin D
- Sử dụng kéo dài mà không đánh giá lại nhu cầu
⚠️ Bổ sung quá mức có thể gây rối loạn tiêu hóa hoặc ảnh hưởng cơ chế đông máu ở trẻ nhạy cảm.
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Uống DHA bao lâu thì có tác dụng?
DHA không phải thuốc điều trị nên không có mốc “tác dụng ngay”. Nếu trẻ thiếu hụt, cần vài tuần đến vài tháng để thấy cải thiện về giấc ngủ, sự tập trung hoặc khẩu vị.
Trẻ uống DHA có nóng không?
DHA bản chất là axit béo, không gây “nóng” theo nghĩa sinh lý. Tuy nhiên, một số trẻ có thể rối loạn tiêu hóa nhẹ nếu dùng liều cao hoặc không phù hợp.
Nên uống DHA vào thời điểm nào trong ngày?
DHA nên uống cùng bữa ăn có chất béo để tăng hấp thu. Không có bằng chứng cho thấy uống sáng hay tối tạo khác biệt lớn.
Có nên uống DHA cùng vitamin D hoặc kẽm không?
Có thể dùng cùng nếu phù hợp nhu cầu dinh dưỡng. Tuy nhiên nên tính tổng liều để tránh dư thừa.
Bổ sung DHA đến mấy tuổi thì dừng?
Nếu trẻ có chế độ ăn đa dạng, ăn cá thường xuyên, có thể không cần bổ sung lâu dài. Việc duy trì hay dừng nên dựa trên khẩu phần thực tế và tư vấn chuyên môn.
Kết luận: Có nên bổ sung DHA cho bé?
✅ Nên bổ sung khi chế độ ăn thiếu hụt rõ ràng
✅ Không cần thiết nếu trẻ đã nhận đủ từ sữa và thực phẩm
✅ Ưu tiên thực phẩm tự nhiên trước thực phẩm chức năng
✅ Không kỳ vọng DHA là yếu tố quyết định trí thông minh
DHA là nền tảng sinh học quan trọng cho sự phát triển não bộ và thị giác. Tuy nhiên, hiệu quả tối ưu chỉ đạt được khi kết hợp với dinh dưỡng cân bằng, giấc ngủ tốt và môi trường tương tác tích cực.
