Tại sao mẹ bị trầm cảm sau sinh? 5 nhóm nguyên nhân hàng đầu cần biết

Sau sinh, người mẹ không chỉ thay đổi về thể chất mà còn trải qua những biến động lớn về cảm xúc. Nhiều mẹ cảm thấy buồn, lo lắng, dễ khóc hoặc mất động lực – và thường tự trách bản thân vì nghĩ rằng “mình phải vui mới đúng”.

Nhưng thực tế, trầm cảm sau sinh không phải là yếu đuối, mà là một tình trạng tâm lý có thật, chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố sinh học, tâm lý và môi trường sống.

Hiểu rõ vì sao mẹ bị trầm cảm sau sinh sẽ giúp mẹ – và cả gia đình – biết cách cảm thông, phòng ngừa và hỗ trợ kịp thời, thay vì im lặng chịu đựng.

Trầm cảm sau sinh là gì?

Trầm cảm sau sinh là trạng thái rối loạn cảm xúc có thể xuất hiện trong vài tuần hoặc vài tháng sau sinh, với các biểu hiện như:

• Buồn bã kéo dài, dễ khóc
• Mất hứng thú với mọi thứ
• Cảm giác tội lỗi, tự trách, tự ti
• Mệt mỏi tinh thần, mất ngủ
• Lo lắng quá mức về con hoặc cảm thấy “không đủ tốt”

Không phải mẹ nào cũng mắc, nhưng nguy cơ tăng cao nếu có nhiều yếu tố tác động cùng lúc.

5 nhóm nguyên nhân hàng đầu khiến mẹ bị trầm cảm sau sinh

1. Thay đổi hormone đột ngột sau sinh

Sau khi sinh em bé, hormone estrogen và progesterone giảm mạnh trong thời gian rất ngắn. Sự thay đổi này có thể ảnh hưởng đến:

• Tâm trạng
• Giấc ngủ
• Khả năng kiểm soát cảm xúc
• Mức năng lượng hàng ngày

Một số mẹ nhạy cảm với biến động hormone sẽ dễ rơi vào trạng thái buồn bã, u uất hoặc mất cân bằng tinh thần hơn người khác.

Đây là yếu tố sinh học phổ biến, không phải lỗi của mẹ.

2. Áp lực tâm lý và trách nhiệm làm mẹ quá lớn

Làm mẹ lần đầu có thể khiến nhiều phụ nữ rơi vào trạng thái:

• Lo sợ làm sai
• Áp lực phải chăm con “hoàn hảo”
• So sánh bản thân với các mẹ khác
• Cảm giác mất tự do, mất bản sắc cá nhân

Khi kỳ vọng quá cao nhưng thực tế lại quá mệt mỏi, mẹ dễ cảm thấy:

• Thất vọng
• Tự trách
• Mất niềm tin vào bản thân

Sự xung đột giữa “mẹ lý tưởng” và “mẹ ngoài đời thật” là một nguyên nhân tâm lý rất thường gặp.

3. Thiếu ngủ, kiệt sức và quá tải thể chất

Chăm trẻ sơ sinh đồng nghĩa với:

• Thức đêm liên tục
• Ngủ ngắt quãng
• Thiếu thời gian nghỉ ngơi
• Cơ thể chưa phục hồi hoàn toàn sau sinh

Thiếu ngủ kéo dài có thể:

• Làm giảm khả năng kiểm soát cảm xúc
• Tăng nguy cơ lo âu, cáu gắt
• Khiến não bộ dễ rơi vào trạng thái tiêu cực

Khi cơ thể kiệt sức, tinh thần cũng rất khó khỏe mạnh.

4. Thiếu sự hỗ trợ từ chồng, gia đình và môi trường xung quanh

Mẹ sau sinh rất cần:

• Người lắng nghe
• Người san sẻ việc nhà
• Người động viên tinh thần

Nhưng nếu mẹ phải:

• Một mình chăm con
• Không được thấu hiểu
• Bị phán xét (“mẹ khác làm được, sao em không?”)
• Sống trong môi trường căng thẳng

… thì nguy cơ trầm cảm sẽ tăng lên đáng kể.

Cảm giác cô đơn ngay trong chính gia đình là yếu tố khiến nhiều mẹ suy sụp.

5. Tiền sử tâm lý, stress hoặc sang chấn trước đó

Một số mẹ có nguy cơ cao hơn nếu:

• Từng bị trầm cảm hoặc rối loạn lo âu
• Trải qua stress nặng khi mang thai
• Sinh khó, sinh mổ đau đớn hoặc biến chứng
• Gặp sang chấn tinh thần (mất người thân, áp lực tài chính, xung đột hôn nhân)

Những yếu tố này có thể khiến mẹ:

• Dễ rơi vào suy nghĩ tiêu cực
• Khó phục hồi cảm xúc
• Nhạy cảm hơn với áp lực sau sinh

Một số nguyên nhân gián tiếp khác mẹ ít để ý

Áp lực ngoại hình & vóc dáng sau sinh

Mẹ có thể tự ti vì tăng cân, rạn da, sẹo sinh mổ, dẫn đến giảm tự tin.

Khó khăn trong việc cho con bú

Áp lực “phải đủ sữa”, lo lắng con không tăng cân có thể khiến mẹ căng thẳng kéo dài.

Kỳ vọng xã hội & mạng xã hội

So sánh bản thân với hình ảnh “mẹ hoàn hảo” trên mạng dễ làm mẹ cảm thấy mình thất bại.

Checklist: Mẹ có đang chịu nhiều yếu tố nguy cơ không?

Mẹ có thể tự hỏi:

• ☐ Mình thường xuyên buồn bã hoặc lo lắng quá mức?
• ☐ Mình thiếu ngủ, mệt mỏi kéo dài?
• ☐ Mình cảm thấy cô đơn hoặc không được thấu hiểu?
• ☐ Mình tự trách bản thân quá nhiều?
• ☐ Mình chịu nhiều áp lực tài chính, gia đình hoặc công việc?

Nếu nhiều ô được đánh dấu, mẹ nên cân nhắc chăm sóc tinh thần sớm hơn.

Mẹ nên làm gì khi nhận ra nguyên nhân gây trầm cảm?

1. Ngừng tự trách bản thân

Trầm cảm không phải do mẹ “yếu đuối”, mà là phản ứng tự nhiên khi quá tải.

2. Chia sẻ cảm xúc thay vì giữ trong lòng

Nói chuyện với:

• Chồng
• Người thân
• Bạn bè
• Hoặc chuyên gia tâm lý

3. Nghỉ ngơi nhiều hơn khi có thể

Ngay cả những giấc ngủ ngắn cũng giúp cải thiện tinh thần.

4. Xin hỗ trợ chăm con

Mẹ không cần phải làm mọi thứ một mình.

5. Tìm hỗ trợ chuyên môn nếu cảm xúc tiêu cực kéo dài

Việc trò chuyện với chuyên gia tâm lý có thể giúp mẹ hiểu rõ bản thân hơn và phục hồi an toàn.

FAQ – Câu hỏi thường gặp

Kết luận: Hiểu nguyên nhân để yêu thương bản thân hơn

Hiểu tại sao mẹ bị trầm cảm sau sinh là bước đầu tiên để mẹ ngừng tự trách bản thân và bắt đầu hành trình phục hồi nhẹ nhàng hơn. Trầm cảm không phải là lỗi của mẹ – và mẹ không cần phải đối diện điều đó một mình.